Memurların Hakaret Suçlarının Hiçbirisinin Soruşturmasında 4483 Sayılı Kanunun Uygulanamayacağı Düşüncesinin İsabetli Olup Olmadığına İlişkin Düşünceler
Memurların hakaret suçlarını görevleri sebebiyle işlemeleri mümkün müdür? Bir kısım emsal kararlar ve doktrin, hakaret gibi suçların doğaları itibarıyla görev sebebiyle işlenemeyeceklerini belirtmektedirler. Diğer bir anlatımla ve müşahede edildiği kadarıyla, “Yargıtay, kamu görevlisinin görev sırasında işlediği, görevin yapılış biçimine ilişkin dahi olsa, hakaret, tehdit, yaralama veya öldürme suçlarının görev sebebiyle değil, görev sırasında işleneceğini kabul etmiştir.”[1]
Bu yazı ise, memurların hakaret suçlarının (4483 sayılı Kanunun 2/1. maddesinde esas aldığı) “görev sebebiyle” işlemeleri gibi bir ihtimalin olmadığı[2] düşüncelerinin isabetli olmayacağı üzerinde durmaktadır. Diğer bir anlatımla, memurların hakaret ve benzeri bir kısım suçları 4483 sayılı Kanununun 2/1. maddesindeki deyimle, “görev sebebiyle” de işleyebileceklerini iddia etmekte ve anlatmaya çalışmaktadır.
Mesele aslında soruşturma ve kovuşturma noktasında farklı bir usûl olarak ortaya çıkmaktadır. Zira 4483 sayılı Kanun, (2/1. maddesine göre) memurların “görev sebebiyle” işledikleri suçlar için (1., 5., 6. 8. ve 9. maddeleri itibarıyla) adli takibatı, yetkili idari merciin yaptıracağı ön önceleme üzerine verilecek izne bağlı tutmuştur. Dolayısıyla, 4483 sayılı Kanun kapsamına giren suçlarda Cumhuriyet başsavcılıklarının soruşturma açabilmeleri, (bu Kanunun 8. ve 9. maddelerinde yer alan izin şartının gerçekleşmesine bağlı olacaktır.
İşte bu yazının konusu olan, memurların hakaret suçunu 4483 sayılı Kanuna (madde: 1., 2/1., 6., 8. ve 9) tabi şekilde de işlenebileceğine ilişkin izahatı içermektedir.
Bu yazıyla ilgili görülebilecek 2 husus, hakaretin kapsamı ve 4483 sayılı Kanunun kimlere uygulanacağıdır.
1-) İlk olarak: hakaret suçuyla korunan hukuki değer, kişilerin onur, şeref ve saygınlıklarıdır.[3] Ayrı bir makale konusu olabilecek bu kapsama girmeyen eylemlerin hakaret suçunu oluşturmayacakları malumdur.
2-) İkinci olarak da: 4483 sayılı Kanun (2/1. maddesi itibarıyla) genel idare esaslarına tabi olan asli ve sürekli kamu hizmetlerini yürüten görevlileri kapsamaktadır.
Anayasanın 128. maddesi ve 4483 sayılı Kanunun 1. ve 2/1. maddesi bunları, “memurlar ve diğer kamu görevlileri” şeklinde tavsif etmiştir (≈nitelendirmiştir). 4483 sayılı Kanuna tabi olacak kişilerin belirlenmesi noktasında bu deyimlerin açıklaması da başka bir makale konusudur. Burada kullandığımız “memur” tabiriyle 4483 sayılı Kanunun 1. ve 2/1. maddelerinde kapsamına aldığı “memurlar ve diğer kamu görevlileri”ni kastettiğimizi belirtmekle yetinmek isteriz.
Son olarak ekleyelim ki, burada öne sürdüğümüz düşünceler ve değerlendirmeler, memurların 4483 sayılı Kanunun öngördüğü ayrıcalığa sahip olup olmamalarının isabetli olup olmadığına ilişkin değildirler. Bilakis, Anayasanın 129/6. maddesindeki, aşağıda yer yer değinilen ibarelere bağlı ve bu hükmü yorumlayıcı mahiyettedirler. Bu noktalar da yazının başlığı dışında kaldığı için olsa olsa ayrı bir yazı konusu olabilecek mahiyet arzetmektedirler.[3a]
1. Genel Bilgi Olarak Memurların Soruşturulması Bakımından 4483 sayılı Kanunun 2/1. Maddesinde Öngördüğü Usûlün Temel Şartı olarak “Görev Sebebiyle” İşlenen Suç Tabiri
4483 sayılı Kanun memurların bir kısım suçlarının soruşturmalarını özel usûllere tabi tutmuştur. 4483 sayılı Kanun memurların bir kısım suçlarının soruşturmalarını özel usûllere tabi tutmuştur. Bu Kanun soruşturma usûlünü ve (2. maddesinde) hangi suçların bu soruşturma usûlüne tabi olacağını düzenlemiştir.
Esas itibarıyla bir suçun soruşturmasının 4483 sayılı Kanuna (madde: 2/1) göre yapılması, o suçun “görev sebebiyle” işlenmesine bağlıdır. Bir suçun “görev sebebiyle” işlenmesinden maksat da suç teşkil eden eylemin;
1-) “Görevden kaynaklanması”;
2-) “Görevden doğması”;
3-) “Görevle bağlantılı olması”;
4-) “Görevle suç teşkil eden eylem arasında sebep sonuç ilişkisi mahiyetinde bir bağlantı kurulabilmesi”;
Seçeneklerinden birisini teşkil etmesidir.[4]
4483 sayılı Kanun (madde: 2/1) ve diğer kanunlar bu bağlantının (doğrudan olması gibi bir şart veya sınıra yer vermedikleri için), dolaylı olması da kanaatimizce mümkündür.
4483 sayılı Kanun, “görev sırasında işlenen suçlar”ı soruşturmayı izin şartına bağlamayışı noktasında 1872 Tarihli mülga Memurin Muhakematı Kanunundan ayrılmaktadır.[5]
Bu noktada “görev sebebiyle işlenen suç”, sadece görevin sonucu olarak çıkmaz.[6] “Görev sebebiyle” işlenen suç “görevle bağlantılı olmak” kaydıyla görev sırasında da ortaya çıkabilir. Zaten, kanun lâfzında kamu görevlilerinin, “görevin sonucu olarak işledikleri suç” demeyip de sadece “görevleri sebebiyle işledikleri suç” deyimi kullanışı, bunun en önemli delillerinden birisidir.
Emsal kararlara göre de memurların “…görev sebebiyle işle[dikleri] suç kavramı, memuriyet görevinden doğan, görev ile bağlantılı ve görevden yararlanarak işlenebilen suçları, başka bir anlatımla sadece memurlar tarafından işlenebilen, failin memur olmasının suç tipinde kurucu unsur olarak öngörüldüğü suçları ifade eder[7]… ‘görev sebebiyle işlenen suç memurun yasal düzenlemelerle kendisine verilen görevlerinden doğan ve bu görevleriyle ilgili olan suç demektir. Bunlarla işlenen suç ile görev arasında bir nedensellik bağı vardır.’[8]” Bu suçlar, memurların bu sıfatlarıyla yer aldıkları suçlar olarak ortaya çıkmaktadırlar.[9]
2. Memurların Hakaret Gibi Bazı Suçlarının 4483 sayılı Kanunun Dışında Bırakılması ve Bunun 4483 Sayılı Kanunun 2. Maddesine Uyarlığı Sorunu
2.1. Memurların Hakaret Gibi Bazı Suçlarını 4483 Sayılı Kanuna Tabi Tutmayan Emsal Kararlar ve Dayanakları
Burada, 4483 sayılı Kanun veya başka kanunların memur soruşturmaları bakımından 4483 sayılı Kanunun kapsamı dışında tuttuklarına dair açıklık getirmedikleri; hakaret gibi bir suçu memurların görevleri sebebiyle işleyip işleyemeyecekleri hususuna temas etmek gerekecektir.
Başta belirtmek gerekirse: emsal yargı kararları, ekseriyetle, memurların işledikleri iddia edilebilecek hakaret ve/veya tehdit[10] gibi fiillerin “görev sebebiyle” işlenemeyeceklerinden bahisle 4483 sayılı Kanunun 2. maddesinde öngördüğü usûl dışında görmüşlerdir.[11] Bu suçlar, “kişisel” nitelikte ya da “görev sırasında” işlenebilen suçlardır.[12] Dolayısıyla, “görev sırasında işlenseler dahi, görevle ilgisi bulunmayan darp, hakaret, sarkıntılık gibi suçlar, yasa kapsamında olmayıp, genel hükümlere göre soruşturulacaktır.”[13] Nitekim Danıştay 2. Dairesinin emsal bir kararı da bir basın toplantısında gazeteciye hakaretten belediye başkanı hakkındaki soruşturmanın görev sebebiyle meydana gelmiş bir suç niteliğinde olmadığına karar vermiştir.[14]
Bu kararlar ve görüşler, anlaşılabildiği kadarıyla, “görev sebebiyle işlenen suç” tabirini sadece görevden doğan suç olarak görmektedirler. Ve dolayısıyla, bu dar yorumla, anılan suçların doğalarının 4483 sayılı Kanunun 2/1. maddesindeki görev sebebiyle işlenmeye elverişli olmadıkları veya görevleriyle bağlantılı olmadıkları gibi bir ortak paydada birleşmektedirler.
2.2. Hakaret ve Diğer Bir Kısım Suçların Hiçbir zaman ve Şekilde 4483 Sayılı Kanuna (madde: 2/1) Tabi Olamayacakları Hususunun Yasal Hükümler Karşısında Durumu:
Memurların Görevleri Sebebiyle Bu Suçları İşlemeleri İhtimalinin/Seçeneğinin Dışlanamayacağına İlişkin Değerlendirme
Yukarıdaki emsal kararlar ve genel anlayış, “görevle bağlantılı ya da “görevle ilgili” suçların görev sebebiyle işlenebileceği hususunu dikkate almamış gibi görünmektedir. Bu açıdan, “görev sebebiyle işlenen suç” deyimin; hakaret ve tehdit gibi bazı suçların, görevle doğrudan veya dolaylı ilgilerinin bulunmaları ihtimali ve seçeneğini dışlaması kanaatimizce isabetli değildir.
Başta belirtmek gerekirse: yukarıda da andığımız emsal kararlar[15] “memuriyet görevinden doğan, görev ile bağlantılı ve görevden yararlanarak işlenebilen suçları” da görev sebebiyle işlenen suç tanımı kapsamında görmüşlerdir. Yani, bu suçlar memurların bu sıfatlarıyla yer aldıkları suçlar olarak da ortaya çıkabilmektedirler.[16] Buna rağmen, kanunların 4483 sayılı Kanunun uygulanmasında bu suçların hiçbir zaman ve şekilde 4483 sayılı Kanuna tabi olamayacaklarını söylemek, kanaatimizce başta bu Kanunun 2/1. maddesine aykırı olacaktır.
Tüm bu tespitlerin aksini söylemek ise; konumu itibarıyla bir Anayasa (madde: 129/6) ve 4483 sayılı kanun (madde: 2/1.) hükmüne tabi olan ve bu hükümden yararlanabilecek kişiler ve fiilleri için, yasal sınırlama olmadığı halde, açık bir hak mahrumiyeti ve/veya usûle aykırılık anlamına gelebilecektir.
Diğer taraftan, “Bir hareketin tahkir edici olup olmadığı bazı durumlarda nispi olup, zamana, yere ve duruma göre [de] değişebilmektedir.”[17]
Şu halde, çalışma ortamı ve yoğunluğu, görevin yürütülüşündeki (görevden kesinlikle ayrılamayacak) heyecan stres gibi özel durumların ve etkenlerin de mahsulü olabilecek bir söz veya davranışın, hiçbir zaman ve hiçbir şekilde görevle bağlantılı olamayacaklarını söylemek, kanaatimizce hukuken isabetli olmasa gerektir.
Bu noktadaki anlatımı müşahhaslaştırmak (=somutlaştırmak) için verebileceğimiz örnek itibarıyla:
Hemşire, doktor, nüfus memuru veya diğer memurların kanunda tanımlanan görevlerini yaptıkları sırada ortaya çıkan gelişmelere ya da oluşa göre; bu memurların görevlerini engelleyici veya görev konsantrasyonlarını azaltıcı davranışlara karşı, görevlerini azami verimlilik ilkesine uygun yerine getirebilmeye yönelik tepki mahiyetindeki söz ya da davranışlarının, görevle doğrudan veya dolaylı bağlantılı olamayacağını, bu söz veya davranışların görevden kaynaklanmadığı söylemek ve düşünmek, kanaatimizce mümkün olamaz. Hele hele memurların görevleri ile bağlantılı olarak duyduğu bir lâfın aynısını, işttiği sözün hemen arkasından sevki tabii (=içgüdü) ile ve görevine lâf söyletmemek bağlamında söylemesinin görevden kaynaklanmadığını söylemek, fazlasıyla zor olsa gerektir.
Böyle bir durumda soruşturmanın; örneğin, “işlendiği iddia edilen hakaret suçlarının doğaları itibarıyla 4483 sayılı Kanunun 2. maddesi kapsamına hiçbir şekilde girmez” düşüncesiyle genel hükümlere göre yapılması, yukarıdaki gerekçeler ve örnekler itibarıyla, başta 4483 sayılı Kanunun 2/1. maddesine, sonra ve her halükârda da Anayasanın 129/6. maddesine aykırı olur.
Diğer taraftan TCK’nın; hakaretin “kamu görevlisine karşı görevinden dolayı,” işlenmesini ağırlaştırıcı sebep olarak düzenleyen 125/3-a. maddesinin gösterdiği ve bunu gerekçesinde de teyit ettiği gibi: kamu görevlisi görevinden dolayı da hakaret suçunun mağduru olabilecektir. “Görevinden dolayı” kavramından ne anlaşılması gerektiğine gelince; yapılan kamu görevi ile hakaret eylemi arasında nedensellik bağının bulunması gerekmektedir.”[18]
Bu durum, kamu görevlisinin karşısındakine karşı işlediği ve hakaret suçunu teşkil ettiği iddia edilebilecek sözlerinin, ilgili kamu görevlisinin görevinden dolayı, hiç olmazsa göreviyle bağlantılı olarak sarfedilmiş olması seçeneğinin mutlak suretle bertaraf edilemeyeceğine de bir işaret olsa gerektir. Böyle bir bakış; hakaret suçunun görevle ilgili olarak işlenemeyeceği gibi bir karşıt görüşü, kanun koyucunun (ortaya çıktığını düşündüğümüz) zımni (≈örtülü, kapalı) iradesine tezat teşkil edecek şekilde anlamayı gerektirebilecektir. Hele hele görevinden dolayı hakaret işiten bir memurun, buna verdiği herhangi bir cevabın görevle ilgilendirmeyecek bir bakış açısının çelişkili olduğu ise, kanaatimizce daha güçlü şekilde söylenebilecek bir husustur.
Daha da önemlisi; kanunun düzenlemediği bir konuda Anayasanın elverişli hükümlerinin doğrudan uygulanabileceği malumdur.[19] Anayasanın “Memurlar ve diğer kamu görevlileri hakkında işledikleri iddia edilen suçlardan ötürü ceza kovuşturması açılması, kanunla belirlenen istisnalar dışında, kanunun gösterdiği idari merciin iznine bağlıdır.” şeklindeki 129/6. maddesi, görüldüğü üzere, memurların işledikleri iddia edilen suçlara ilişkin kovuşturma açılmasını, Kanunun öngördüğü istisnalar dışında yetkili idari merciin iznine bağlamıştır.
Demek ki Anayasal lâfız, Kanunun Anayasaya uygun olması için, memurların işledikleri suçlardan anılan izin usûlüne tabi tutmadığı istisnaları belirtmesini gerektirmektedir. Anayasanın (Kanunun belirtmediği hususlarda uygulanabileceğini de nazara alırsak), 129/6. maddesi gereğince, 4483 sayılı Kanunun kendi öngördüğü ön inceleme ve izin usûlünün bir istisnası olarak belirtmediği ve “görev sebebiyle işlenen suçlar dışında kalan” diğer memur suçlarının da bu Kanuna tabi olacaklarını iddia etmek, Anayasaya aykırı olmayabilecektir.
Dolayısıyla, Anayasanın 129/6. maddesinin memurların görevleri sırasında işledikleri suçları da izin usûlü kapsamına almaya elverişli olduğunu burada ifade etmek mümkündür. İlginçtir, AİHM yeni bir kararında memurların 4483 sayılı kanuna tabi soruşturmalarının kapsamı için, görev sırasında suç işlemelerini gerekli ve yeterli bulacak deyimler kullanmıştır.[19a]
Nitekim, 2547 sayılı Kanunun 53. maddesi yükseköğretim kuruluşlarındaki memurların görev sebebiyle işledikleri suçlardan başka “görev sırasında” işledikleri suçların soruşturmalarını da mülga Memurin Muhakematı Kanunundaki usûle uygun şekilde düzenlemiştir. Yalnız, bu durumun, örneğin bir üniversite araştırma hastanesinde ve Sağlık Bakanlığına bağlı bir Devlet hastanesinde statüleri, görev tanım ve kapsamları aynı iki ayrı doktoru, sırf farklı kurumlarda görev yapıyorlar diye farklı usûle tabi tutmak anlamına geldiğini ihsasen belirtmek gerekir.
Böyle bir durumda yükseköğretim kuruluşlarında çalışmayan ama başka kamu kuruluşlarında aynı görevleri ifa eden memurların:
1-) 2547 sayılı Kanunun hem öngördüğü usûl ve hem de kapsamı genişleten usûllerinin Anayasaya aykırılığını iddia;
2-) Kabul göremeyebilecek olsa da Anayasanın yukarıda andığımız 129/6. maddesine ilişkin yorumumuzdaki dayanakları esas alarak ve yine Anayasaya göre garanti edilmesi gereken eşitlik hakkının bir gereği olarak, “görev sırasında” işlediği bir suç için de 4483 sayılı Kanuna göre işlem yapılmasını talep;
Etme haklarından bahsetmek mümkün olabilecektir.
3. Memurların Hakaret Gibi Bazı Suçlarının da 4483 Sayılı Kanunun 2/1. Maddesine Tabi Olabilecekleri Seçeneğinin Dışlanamayacağını Gösteren Emsal Kararlar
Yukarıdaki anlatımlar itibarıyla, yine yukarıda anılan hakaret ve benzer bir kısım suçların, “doğaları gereği” diyerek hiçbir zaman ve şekilde memurların “görevleri sebebiyle” işlenemeyeceklerini söylemek, pek mümkün olmasa gerektir. Danıştay 2. Dairesinin (“görev sebebiyle” işlenen) hakaret ve tehdit suçlarının 4483 sayılı Kanun kapsamında olmadıklarına dair kararları olduğu[20] gibi, bu Kanunun kapsamında olduğuna[21] dair kararları da vardır. Nitekim içeriklerinden anlaşıldığına göre bazı emsal kararlara göre:
1-) Belediye başkanının sosyal yardımlaşma ve dayanışma vakfı toplantısında kaymakama hakaret ettiği iddiasıyla hakkında 4483 sayılı Kanuna göre soruşturma yürütülmesi usûlünü hukuka aykırı bulmamış; yapılan itirazı da reddetmiştir.[22]
2-) Belediye Başkanı ve ilgili personel hakkında belediyede görevli bir memureye hakaret ve keyfi muameleden dolayı 4483 sayılı kanuna göre yapılan soruşturmayı, usûl açısından hukuka aykırı bulmamış; yapılan başvuru akabinde işin esasına girerek soruşturma izni vermiştir.[23]
3-) Ön incelemeci mülkiye müfettişine ve ilgili başkonsolosa hakaretin 4483 sayılı Kanuna göre soruşturulmasını müteakip kendisine intikal eden başvuruya göre bu suçun soruşturulması iznini vermiştir.[24]
4-) Emrindeki memurlara telsiz anonsuyla hakaret eden il emniyet müdürü hakkında yapılan soruşturma neticesinde, soruşturma izninin kaldırılması yönündeki itirazı reddetmiştir.[25]
5-) Büyükşehir Belediyesi meclis üyesine hakaret ve adı geçeni dövmekten sanık ilgili bir kişinin soruşturma izni verilmesine karşı itirazını reddetmiş ve ilgili hakkında dosyanın Cumhuriyet Savcılığına gönderilmesine karar vermiştir.[26]
6-) Belediye başkanının başkan yardımcısına karşı hakaret etmek, onu istifaya zorlamak ve usûlsüz disiplin cezaları vermek gibi eylemlerinden dolayı hakkında verilen soruşturma izninin kaldırılması yönündeki itirazını reddetmiştir.[27] Metninden anlaşıldığı kadarıyla bu karar; hakaret suçunun genel hükümlere göre soruşturulması gerektiği gibi bir hususa değinmediği gibi; soruşturma izninin hakaret suçu itibarıyla kaldırılıp konunun ayrına dosya olarak doğrudan adliyeye intikal ettirilmesi yönünde bir ibareye de yer vermemiştir.
Daha başka kararların da örnek olabileceğini sanıyoruz. Şöyle ki; örneğin:
1-) “Şüphelinin hakaret içerdiği iddia olunan mahkemeye sunduğu dilekçesinin okutmanlık görevi sırasında ya da görevi dolayısıyla verilmediği, … İdare Mahkemesinde görülen bir davada davacı sıfatıyla verilmiş olması nedeniyle şüpheliye isnat edilen suçun 2547 sayılı Kanun kapsamına girmediği ve sanık hakkında anılan Kanun hükmüne göre karar verilmesine yer olmadığı anlaşıldığından, adı geçen hakkında verilen lüzum-u muhakeme kararının kaldırılmasına”[28] dair kararın, içerdiği bu ifadeleri itibarıyla, hakaret suçunun görev sebebiyle işlenebileceği ihtimalini dışlamadığı dikkat çekmektedir.
2-) Memur hakkında hakaret ve tehdit suçlarından yapılan ihbarı muhatap idari makam işleme koymamıştır. Buna itirazda Danıştay, dosyanın yetkili idari mercie 4483 sayılı Kanundaki soruşturma izni vermek ya da vermemek için gerekli usûlleri işletmesine esas olmak üzere yetkili merciine gönderilmesine karar vermiştir.[29] Böyle bir durum, hakaret ve tehdit suçlarının “görev sebebiyle” de işlenebileceğini göstermektedir.
3-) AYM’nin, (hakaret gibi) görev sebebiyle işlenemeyeceği söylenen görev sırasında “adam dövmek” eylemiyle de ilgili olarak (mülga) Memurin Muhakematı Kanunun Anayasaya aykırılığı iddiasıyla baktığı bir davaya ilişkin kararında,[29a] “Sanıklar memur sayıldığına ve suç ‘memurluk görevi ile ilgili bulunduğuna’ göre…” ibareleri yer almıştır.
4. Sonuç
Tüm bu açıklamalar dairesinde, 4483 sayılı Kanunun (2/1. Maddesi kapsamında) soruşturmalarını ön inceleme ve bunun sonucunda izne tabi tuttuğu suçların “görev sebebiyle” işlenmeleri şartının; sadece bu Kanunun; 2/2., 2/3. ve 2/4. maddeleri ile ayrı soruşturma usûllerine tabi tutulan suçlar için geçerli olmayacağı malumdur.
Buna karşılık aksinin kanunlarda açıkça belirtilmediği hakaret gibi bir kısım suçların, doğaları itibarıyla 4483 sayılı Kanunun 2/1. maddesinde yer verdiği “görev sebebiyle” işlenemeyecekleri gibi bir eğilim isabetli olmasa gerektir. Çünkü, hakaret veya diğer bazı suçların da, yukarıdaki anlatımlar itibarıyla doğrudan (veya hiç olmazsa dolaylı olarak) “görevle bağlantılı veya ilgili olmaları veya görevden kaynaklanmaları ya da görevin sonucu olmaları” ihtimali de söz konusu olabilecektir.
Yukarıda anlatılan tüm sebeplere ek olarak, şu hususa dikkat çekmek de gerekir: TCK’nın 125/3-a. maddesi kamu görevlisine görevinden dolayı işlenen hakareti ağırlaştırıcı sebep olarak görmüştür.
Dolayısıyla, kanun koyucu, madde: 125/3-a ile kamu görevlisinin “görevinden dolayı” bu suçun mağduru olabileceğini de kabul etmiş olmaktadır. Böyle bir tespit, memurların bir kısım sözlerinin de görevlerinden kaynaklanabileceğinin, hiç olmazsa görevleriyle bağlantılı olabileceğinin zımni (≈örtülü, kapalı) bir ifadesi veya kabulü olsa gerektir. Bu noktada memurların görevlerinden dolayı işittikleri hakaretamiz sözlere verecekleri cevapların süregelen bağlantıya göre görev sebebiyle verilmiş olabilecekleri izahtan varestedir.
Anayasanın, yukarıda 2547 sayılı Kanunla ilgilendirilerek tafsilatı ile değinilen 129/6. maddesi, Kanunun sadece memurların idari merciin iznini gerektirmeyecek soruşturma konularını belirtmesi gerektiğini belirtmiştir. 4483 sayılı Kanun ise 2/2., 2/3. ve 2/4. Maddelerinde kendisinin soruşturma yapılması için öngördüğü idari mercilerin ön inceleme ve izin usûlü dışında tuttuğu konular içinde hakaret suçu olmadığı gibi, memurların görevleri sırasında işledikleri suçlar deyimi de yoktur.
Kaldı ki yukarıda değindiğimiz gibi, Danıştay ilgili Dairesi, memurların işledikleri iddia edilen bazı hakaret suçlarının görevden kaynaklandığından bahisle 4483 sayılı Kanunun öngördüğü ön inceleme ve izin verme veya vermeme işlemlerine ilişkin olarak kendisine yapılan itirazları/başvuruları, anılan (4483 sayılı Kanundaki) usûlü isabetsiz bulmadığı gibi, bunları esasa girerek sonuçlandırmışlardır.
Dikkat :
1-) Bu makalenin, yasalara uygun şekilde kaynak gösterilip atıf yapılarak kullanılması hariç, rızamız ve iznimiz alınmadan başka yerlerde yayımlanamayacağını ve kullanılamayacağını hatırlatmak isteriz. Bu hususta Yasal Uyarı sayfasını da kontrol edebilirsiniz.
2-) Bu makaleye atıf yapılması halinde:
R. Cengiz Derdiman, “Memurların Görevleriyle İlgili Hakaret Suçlarını Soruşturma Usûlü”, Hukuki Yaklaşım Sitesi, ……………. Erişim Tarihi: ../../20..
Şeklinde kaynak gösterilmesi gerekmektedir.
3-) İznimiz ve rızamız alınması kaydıyla diğer kullanımlarda da mutlaka:
Kaynak: R. Cengiz Derdiman, “Memurların Görevleriyle İlgili Hakaret Suçlarını Soruşturma Usûlü”, Hukuki Yaklaşım Sitesi, ……………. Erişim Tarihi: ../../20..
Şeklinde kaynak gösterilmelidir.
Dipnotlar
[1] Zafer, Hamide, (2000): “4483 Sayılı Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin Yargılanması Hakkında Kanunun Değerlendirilmesi”, İstanbul Barosu Dergisi, cilt.74, Sayı. 4, s. 995’e atıfla, Şahin, İlyas (2015): 4483 Sayılı Kanunda Öngörülen Ön İnceleme Görevlisinin Yetkileri Ve Bu Çerçevede İzin Sisteminin Gerekliliği Hakkında Değerlendirme, Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi cilt: 19, Yıl: 2015, Sayı: 3, s. 255.
[2] Örneğin: Yargıtay (=Y) 4. Ceza Dairesi (=CD) ilgili Dairesi 4.12.2007 tarih, Esas:2007/8658, Karar: 2007/10300 sayılı kararında {http://www.kazanci.com, (21.04.2017) adresine atıfla Dönmez, Burcu, Ceza Muhakemesi Uygulamasında Görev Suçu, D.E.Ü. Hukuk Fakültesi Dergisi, Prof. Dr. Şeref ERTAŞ’a Armağan, cilt: 19, Özel Sayı-201 s. 2738}:
“…trafik kontrolü sırasında alkollü ve ehliyetsiz olarak motorsiklet kullanan [şikayetçiye] hakaret ve yaralama suçlarını işledikleri iddia olunan şüpheli polislerin eylemlerinin görevle ilgili olarak işlenmesinin söz konusu olamayacağı, … [bu hususta] … genel hükümler uyarınca C. Savcısı tarafından doğrudan dava açılması gerektiğinin gözetilmemesi suretiyle 4483 sayılı Yasa hükümleri gereği görevli idari makam tarafından soruşturma izni verilmediği gerekçesiyle kovuşturmaya yer olmadığına karar verilmesinde isabet görülmemiştir” şeklinde hüküm kurmuştur.
[3] Aynı kanaat örneğin: Artuk, Mehmet E.- Gökcen, Ahmet-Alşahin, M. Emin-Çınar, Kerim, (2018): Ceza Hukuku Özel Hükümler, 17. Baskı, Adalet Yayınları, Ankara, s. 419; Wessels, Johannes, (1989): Strafrecht Besonderer Teil I, C.F. Müller üristischen Verlag, Heidelberg, s. 96.
[3a] Yalnız, burada:
1-) Anayasa Mahkemesinin (=AYM) de Türk Ceza Kanunun (=TCK’nın) kamu görevlilerine görevlerinden dolayı hakaret fiilini içeren madde: 125/3-a hükmünün Anayasaya aykırı olmadığına dair kararında değindiği ve burada da konu edilebilecek gerekçesinde kuralın koruduğu hukuki değerin kamu hizmetini daha iyi yerine getirmek olduğunu vurguladığını belirtmekle yetinmek (AYM’nin 25.12.2025 tarihli ve Esas: 2024/173 Karar:2025/277 sayılı Kararı, §26); ve ayrıca,
2-) Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin(=AİHM’in) 4483 sayılı Kanuna göre yapılacak soruşturma usûlünü, soruşturmacının bağımsız olmaması ve yargısal denetimin etkisizliği gibi sebeplerle Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesine(=AİHS’ye) aykırı olduğunu hatırlattığını; (AİHM 2. Dairesinin 62611/17 sayılı B. başvuruya bağlı25.11.2025 tarihli kararı § 64).
Belirmeden geçmemek gerekir.
[4] Derdiman, R. Cengiz, (2000): 4483 sayılı Kanuna Göre Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin Yargılanmaları Usulü, Beklenen Mahalli İdareler, yıl: 2000, sa: (Nisan) 71, s. 18,bakınız: Hukuki Yaklaşım Sitesi, (1-7. Sayfalar):https://www.hukukiyaklasim.com/wp-content/uploads/2024/07/4483-Sayili-Kanun-Hukumlerine-Gore-Memur-ve-Kamu-Gorevlilerinin-Yargilanmasi-Usulu-1-7.-sayfalar.pdf, erişim: 2.11.2026 ve (8-18. Sayfalar): https://www.hukukiyaklasim.com/kitap-dergi-yazilari/ , erişim: 2.11.2026.
Benzer görüler için bakınız örneğin: Sökmen, Uğur, (2009): Kamu İdaresinde Soruşturma ve Kovuşturma, Maliye Bakanlığı Yayını, Ankara, s. 15, 16;Artukoğlu, Yiğit, (2018): İnceleme ve Soruşturma Rehberi Memurlar ve Diğer Kamu Görevlileri İçin, Gazi Kitabevi, Ankara, s. 8.
[5] Aynı yönde bakınız: Derdiman, 4483 sayılı Kanuna Göre Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin Yargılanmaları Usulü, s. 1; Pınar, İbrahim-Çalışkan, Öner, (2020): Açıklamalı- İçtihatlı 4483 ve 2547 Sayılı Kanunlara Göre Kamu Personeli Ceza Soruşturma Usulü, Seçkin Yayınları, Ankara, s. 81, 84.
[6] ”…suç görevin sonucu olarak ortaya çıkar.” şeklindeki aksi görüş: Çetin, Erol, (2000): Açıklamalı ve İçtihatlı Ceza Hukukunda ve Özel Memur, Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin Yargılama Usulü ve Memur Suçları, s. 402’den nak: Yargıtay Ceza Genel Kurulunun (=YCGK’nın) 17.02.2004 tarihli ve e: 2004/2-10 k: 2004/40 sayılı kararı (https://mevzuat.sinerjias.com.tr, 28.10.2026); aynı yönde: Pınar-Çalışkan, s. 81.
[7] YCGK’nın 17.02.2004 tarihli ve e: 2004/2-10 k: 2004/40 sayılı kararı. (https://mevzuat.sinerjias.com.tr, 28.10.2026); Y4.CD’nin 04.12.2007 tarihli ve Esas: 2007/8658, Karar: 2007/10300 sayılı kararı. {http://www.kazanci.com, (21.04.2017) adresine atıfla Dönmez, s. 2738}; YCGK’nın, 22.02.2022 tarihli ve Esas: 2019/490 Karar: 2022/108 sayılı kararı (https://mevzuat.sinerjias.com.tr, 11.10.2026).
[8] Çetin, Erol (2000): Açıklamalı ve İçtihatlı Ceza Hukukunda ve Özel Memur, Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin Yargılama Usulü ve Memur Suçları, s. 402’den nak: YCGK’nın 17.02.2004 tarihli ve e: 2004/2-10 k: 2004/40 sayılı kararı (https://mevzuat.sinerjias.com.tr, 28.10.2026).
[9] Çatalçam, Burakhan, (2022): Disiplin Hukukunda Resmi Belgede Sahtecilik Suçu, Yüksek Lisans Tezi, Tarsus Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Anabilim Dalı, Tarsus/Mersin s. 45.
[10] Ör: Y4.CD’nin 18.11.2008 tarihli ve e: 2008/19328 k: 2008/20739 sayılı kararı. (Sinerji 27.10.2026); Y18.CD’nin 04-03-2019 tarihli ve e: 2018/5391 k: 2019/4170 sayılı kararı. (https://mevzuat.sinerjias.com.tr, 27.10.2026). Bir emsal karar da Danıştay (=D) 2.Dairesinin (=D’nin) 10.12.1976 tarihli ve 1073/1609 sayılı kararına atıfla Gülcü, Mustafa (2004): Özel Güvenlik Hukuku, Kardeşler Matbaası, Ankara, s. 482) memurun memura hakaret etmesi ve onu dövmesinin genel hükümlere göre soruşturulacağını belirtmiştir.
[11] Bakınız yukarıdaki dipnot 1.
[12] Bakınız: Artukoğlu, s. 44. Bu yönde örneklerle destekli benzer görüş: Barışçıl, s. 162. Mevzuatça öngörülen usûl ve esaslara dairesinde bir görevin söz konusu olmadığı hallerde suçun “kişisel nitelikli” olduğundan bahsetmek gerekecektir. YCGK’nın 11.05.1964 tarihli ve 223/219 sayılı kararına atıfla Sökmen, s. 16.
[13] Akyıldız, Ali (2005): “Memur Yargılamasında İdari Süreç”, Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, yıl: 2001, cilt: 5 sayı: 2, (https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/789883, 08.11.2026) s. 28. Benzer yönde bakınız: Barışçıl, Mahmut (2023): Yargı Kararları Çerçevesinde İdari Soruşturma ve Ön İncelemenin Anatomisi, Seçkin Yayınları, Ankara, s162.
[14] D.2.D’nin, 22.06.2000 tarihli ve Esas: 2000/2035 Karar: 2000/2963 sayılı Kararı, Topuz, İbrahim, (2001): Açıklamalı-İçtihatlı Memur Yargılama Hukuku, Mahalli İdareler Derneği Yayını, Ankara, s. 308. Aynı karara atıf: Akyıldız, s. 28.
[15] YCGK’nın 17.02.2004 tarihli ve Esas: 2004/2-10 Karar: 2004/40 sayılı Kararı (Başköy, Sabri, (2006): 4483 sayılı Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin Yargılanması Hakkında Kanun ve Uygulaması, 4. Baskı Anıl Matbaa ve Cilt Evi, Ankara, s. 191; Aynı karar için bakınız: (https://mevzuat.sinerjias.com.tr, 11.10.2026); YCGK’nın, 22.02.2022 tarihli ve Esas: 2019/490 Karar: 2022/108 sayılı kararı (https://www.ictihatlar.com.tr, erişim: 08.11.2026).
[16] Dipnot: 9.
[17] Örneğin: Y4.CD’nin 21.02.2024 tarihli ve Esas: 2021/23520 Karar: 2024/2078 sayılı kararı (https://mevzuat.sinerjias.com.tr, 26.05.2024); Y18.CD’nin 05.10.2017 tarihli ve Esas: 2015/38451 Karar: 2017/10429 sayılı kararı (https://www.yargitaykararlari.com.tr erişim: 03.11.2026).
[18] YCGK’nın 23.09.2008 tarihli ve 2008/205 sayılı Kararına atıfla, Tarhan, R. Bülent (2011): Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin Soruşturulması Usulleri 2. Baskı, Adalet Yayınları, Ankara, s. 261.
“Sanığın, polislik görevine duyduğu düşmanlık ve görevin yerine getiriliş şekline yönelik olarak söylediği hakaret içeren sözler ile mağdur tarafından ifa edilen kamu görevi arasında nedensellik bağı bulunduğu açıktır.” YCGK’nın 23.09.2008 tarihli ve Esas: 2008/4-180 Karar: 2008/205 sayılı kararı. (https://www.ictihatlar.com.tr/ , 08.11.2026).
[19] Eroğlu, Hamza, (1984): İdare Hukuku, Faryal Matbaası, Ankara, s. 47’ye atıfla, Derdiman, R. Cengiz (2026): Parlamenter Sisteme Dönüş mü, Cumhurbaşkanlığı Sisteminin İyileştirilmesi Mi?, Yetkin Yayınları, Ankara, s. 284, 525.
[19a] AİHM 2. Dairesinin 62611/17 sayılı B. başvuruya bağlı25.11.2025 tarihli kararı § 33. Bu paragrafın inglizce metni: “…if the alleged perpetrator of the offence is a civil servant and the act was committed in the course of his or her duties, the investigation of the matter falls…” (§ 33) ve “the investigation of offences committed by civil servants in the course of their duties…” deyimlerini kullanmıştır. Bu kararın ilgili paragrafları da Türkçeye tercümesi de (https://hudoc.echr.coe.int/#{%22itemid%22:[%22001-249044%22]}, erişim: 12.11.2926) “…failinin bir kamu görevlisi olması ve fiilin görev sırasında işlenmiş olması halinde…” (§ 33) ve “…kamu görevlilerinin görevleri sırasında işledikleri suçların soruşturulmasının…” (§: 65) şeklindedir.
[20] Örneğin: D2.D’nin 22.06.2000 tarihli ve Esas: 2000/2035 Karar: 2000/2963 sayılı karara atıfla Başköy, s.56.
[21] Örneğin: D2.D’nib 01.11.2000 tarihli ve Esas: 2000/3006 Karar: 2000/3671 sayılı ve ayrıca 14.03.2001 tarihli ve Esas: 2001/190 Karar: 2001/619 sayılı Kararlarına atıfla Başköy, s. 56.
[22] D2.D’nin14.03.2001 sayılı ve Esas: 2001/190 k: 2001/619 sayılı kararı (Başköy, s. 201; aynı karar için bakınız: https://mevzuat.sinerjias.com.tr27.10.2026)
[23] D2.D’nin 26.06.2003 tarihli ve esas: 2003/602 karar: 2003/1632 sayılı kararı (Başköy, s. 198).
[24] D2.D’nin 27.09.2002 tarihli ve Esas: 2002/732 karar: 2002/3234 sayılı kararı (Başköy, s. 200).
[25] D2.D’nin 05.06.2002 tarihli ve esas: 2002/401 karar: 2002/2877 sayılı kararı. (Başköy, s. 200).
[26] D2.D’nin 03.07.2001 tarihli ve esas: 2001/976 k: 2001/1892 sayılı kararı. (Başköy, s. 201).
[27] D2.D’nin 19.09.2003 tarihli ve Esas: 2003/805 Karar: 2003/1809 sayılı Kararı. (Başköy, s. 197).
[28] D1.D’nin 19.10.2005 tarihli ve Esas: 2005/769 Karar: 2005/1235 sayılı kararı Sinerji 08.11.2026.
[29] D2.D’nin 07.05.2004 tarihli ve Esas: 2004/309 Karar: 2004/408 sayılı Kararı, nakleden: Tarhan, R. Bülent (2011): Memurlar Ve Diğer Kamu Görevlilerinin Soruşturulması Usulleri 2. Baskı, Adalet Yayınları, Ankara, s. 77.
[29a] AYM’nin 27.04.1971 tarihli ve Esas: 1971/20, Karar: 1971/47 sayılı Kararı, {(https://normkararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr erişim: 12.11.2026). (Metindeki tek tırnakla vurgu bize aittir)}.
Benzer karar: AYM’nin 11.10.1965 tarihli ve Esas: 1965/18 Karar:1965/53 sayılı kararı. (ttps://normkararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr erişim: 12.11.2026).
